Mlearning là gì? Học trên điện thoại sao cho không bỏ dở

Bài học bị bỏ dở nhiều nhất là ở phút thứ 9 của một video 25 phút, đúng đoạn người học đang xem trên xe buýt và tới trạm phải xuống. Ai vận hành hệ thống học trực tuyến đủ lâu đều gặp cảnh này trong số liệu. Mlearning, tức mobile learning, là cách tổ chức việc học cho người học trên thiết bị di động: bài ngắn, giao diện chạm, tiến độ theo người chứ không theo máy. Tụi em vận hành học viện trực tuyến của chính mình và làm phần mềm elearning cho khách hơn 10 năm, nên bài này viết từ số liệu vận hành thật: khi nào Mlearning đáng làm, thiết kế bài ra sao cho màn hình 6 inch, và lỗi nào khiến người học rớt giữa chừng. Đọc chừng 10 phút.

Mlearning là gì?

Mlearning là hình thức học qua thiết bị di động như điện thoại và máy tính bảng, trong đó nội dung, cách tương tác và cách theo dõi tiến độ được thiết kế riêng cho hoàn cảnh dùng di động: học lúc di chuyển, học xen giữa giờ làm, học ngay tại hiện trường công việc. Nó là một nhánh của eLearning, nhưng là nhánh có luật chơi riêng. Luật của cái túi quần.

Vì sao nó thành chuyện lớn: chiếc điện thoại là thiết bị duy nhất nằm trong túi người học 24 giờ mỗi ngày. Nhân viên kho không ngồi máy tính, nhân viên bán hàng chỉ rảnh 15 phút giữa hai ca, học viên đi làm chỉ học được buổi tối trên giường. UNESCO xếp học qua di động vào nhóm thực hành giáo dục số trọng tâm cũng vì đúng một lý do đó: muốn việc học chạm được người thật thì phải đi qua cái máy họ luôn mang theo. Máy nào gần người nhất, máy đó dạy được nhiều nhất.

Mlearning khác eLearning trên máy tính chỗ nào?

Sai lầm phổ biến nhất của các dự án đào tạo là lấy nguyên khóa học soạn cho màn hình máy tính rồi ép vào điện thoại, coi như xong phần mobile. Kết quả đo được luôn giống nhau: tỷ lệ bỏ dở tăng vọt, vì mọi thứ trên màn hình nhỏ đều sai cỡ. Chữ nhỏ quá, nút gần nhau quá, video dài quá so với quỹ chú ý vài phút của người đang di chuyển. Tiền làm khóa học thì đã tiêu rồi.

Khác biệt nằm ở 3 tầng, từ ngoài vào trong. Tầng nội dung: bài cho di động cắt theo đơn vị 3 tới 7 phút, mỗi bài một ý trọn vẹn, còn bài cho máy tính chịu được 20 tới 40 phút. Tầng giao diện: di động điều khiển bằng ngón cái, mọi nút phải đủ lớn để chạm không trượt. Tầng hoàn cảnh: người học di động bị ngắt liên tục, nên hệ thống phải nhớ đúng chỗ dừng và mở lại được trong 2 giây. Thiếu tầng nào cũng rớt người. Rớt là rớt thật.

Khi nào Mlearning phát huy, khi nào đừng cố?

Mlearning mạnh nhất ở loại kiến thức cần đúng lúc và lặp lại: quy trình phục vụ cho nhân viên mới trước giờ vào ca, bảng kiểm an toàn ngay tại công trường, mẹo bán hàng ôn 5 phút trước khi gặp khách, từ vựng học rải mỗi ngày. Nghiên cứu về học ngắt quãng trên nền di động đăng trên thư viện y khoa NCBI cho thấy học viên di động hoàn thành tốt khi bài được chẻ nhỏ và có nhắc lại định kỳ, đúng cái cách trí nhớ con người vận hành.

Ngược lại, đừng cố nhét vào điện thoại những thứ cần không gian làm việc thật: thực hành phần mềm nhiều cửa sổ, viết bài luận dài, bài thi cần giám sát chặt. Nguyên tắc tụi em dùng khi tư vấn: việc học nào diễn ra trong đời thực ở tư thế đứng hoặc di chuyển thì đáng làm Mlearning, việc nào vốn ngồi bàn 1 tới 2 giờ liền thì để nguyên trên máy tính. Đơn giản vậy cho khỏi tranh cãi.

Thiết kế bài học cho màn hình 6 inch

Bộ quy tắc tụi em áp khi dựng nội dung di động cho khách, rút từ các dự án bài giảng điện tử đã bàn giao:

• Một bài một ý, 3 tới 7 phút. Bài 25 phút trên máy tính chẻ thành 4 tới 5 bài nhỏ, mỗi bài có mở có chốt, dừng ở đâu cũng không hụt hẫng.
• Video dọc hoặc vuông cho phần quay người nói, chữ trên video cỡ lớn, vì phân nửa người học không bật tiếng nơi công cộng, phụ đề là bắt buộc chứ không phải tùy chọn.
• Câu hỏi xen kẽ thay vì dồn cuối: cứ 2 tới 3 phút một câu chạm nhanh, giữ ngón tay người học bận rộn là giữ được sự chú ý.
• Chữ và nút theo chuẩn chạm: cỡ chữ thân bài từ 16px, vùng chạm của nút không dưới 44px, độ tương phản đạt WCAG 2.2 để đọc được ngoài nắng.

Có một phép thử tụi em hay đưa cho đội nội dung của khách, ai cũng làm được ngay chiều nay: cầm điện thoại ra đứng chỗ sáng nhất văn phòng, mở bài học của chính mình, bật một tay. Đọc nổi không, bấm trúng không, 5 phút có xong một bài không. Ba câu đó trả lời xong là biết hệ mình đạt hay chưa, khỏi cần thuê ai đánh giá. Thử liền đi.

Mạng yếu không được thành lý do mất bài

Người học di động không phải lúc nào cũng có mạng tử tế: thang máy, nhà xưởng, chuyến xe về quê. Hệ thống làm đàng hoàng phải cho tải bài về học không mạng, rồi tự đồng bộ tiến độ khi có mạng lại. Công nghệ web hiện nay làm được việc này qua cơ chế hoạt động ngoại tuyến của PWA, không nhất thiết phải xây ứng dụng cài đặt riêng tốn thêm vài trăm triệu đồng.

Riêng nội dung trả phí thì bài toán offline dính thêm một lớp: cho tải về nghĩa là mở thêm một cửa rò rỉ video. Đây là chỗ tụi em trả giá thật ở học viện của mình nên nói được cụ thể: video khóa học phải có lớp bảo vệ bản quyền, giới hạn số thiết bị đăng nhập, và nhật ký xem để truy được ai phát tán. Cân giữa tiện cho người học và an toàn cho người bán là quyết định kinh doanh, và nên quyết trước khi xây, đừng vá sau khi bộ khóa 2 triệu đồng bị luộc lên mạng chỉ sau 1 tuần mở bán. Quyết trước, đỡ đau sau.

Tiến độ đi theo người học, không kẹt trong thiết bị

Cảnh quen thuộc ở học viện tụi em: học viên xem dở bài trên điện thoại lúc nghỉ trưa, 21 giờ tối mở máy tính học tiếp, và hệ thống phải nhớ đúng chỗ dừng tới từng giây video, mở lại trong chừng 2 giây. Nghe nhỏ mà không nhỏ: mỗi lần người học phải tua tìm lại chỗ cũ là một lần họ cân nhắc có học tiếp không, và với người bận thì cân nhắc đó thường nghiêng về bỏ.

Muốn tiến độ chạy theo người, dữ liệu học phải được ghi theo chuẩn chung thay vì khóa trong một thiết bị. Chuẩn cũ SCORM vẫn chạy tốt cho bài giảng đóng gói, còn chuẩn mới hơn như xAPI ghi được từng hành vi học ở bất kỳ đâu, kể cả ngoài LMS. Chọn chuẩn nào tùy độ sâu muốn đo, nhưng nguyên tắc thì cố định: tài khoản là nhà của tiến độ, thiết bị chỉ là cửa ra vào. Đổi cửa, nhà vẫn còn.

Triển khai nhỏ trước, mở rộng sau

Lỗi đắt tiền nhất tụi em từng chứng kiến ở các dự án đào tạo nội bộ là mua giấy phép cho cả nghìn người ngay từ ngày đầu, rồi phát hiện bài học không hợp điện thoại của chính nhân viên mình. Trình tự an toàn hơn nhiều lần:

1. Chọn 1 nhóm 20 tới 30 người đúng tệp sẽ dùng nhiều nhất, thường là đội hay di chuyển.
2. Đưa vào 2 tới 3 khóa ngắn loại kiến thức cần đúng lúc, chạy thật 4 tuần.
3. Đo 3 con số: tỷ lệ hoàn thành bài, thời điểm học trong ngày, và chỗ người học thoát giữa chừng trong từng video.
4. Sửa nội dung theo số đo rồi mới nhân rộng, vì lỗi tìm thấy ở nhóm 30 người rẻ hơn hàng chục lần lỗi phát hiện ở nhóm 1.000 người.

Con số thoát giữa chừng đáng đọc kỹ nhất. Nó chỉ đúng phút nào của bài đang đuổi người học đi, và thường thủ phạm là một đoạn lý thuyết dài đặt sai chỗ. Cắt đoạn đó đi là tỷ lệ hoàn thành nhích lên thấy rõ ngay tuần sau, có dự án tụi em thấy nhảy thêm 10 tới 15% chỉ nhờ bỏ 3 phút lý thuyết đặt sai chỗ. Số không biết nói dối.

Bảng xử lỗi thường gặp khi triển khai Mlearning

Bảng này gom từ các ca tụi em gặp lặp lại nhiều lần ở cả học viện của mình lẫn hệ thống làm cho khách, và điểm chung là ca nào cũng chẩn được trong 1 giờ nếu có số liệu học tập của 4 tuần gần nhất trong tay. Anh chị đang vướng ca nào ngoài bảng thì cứ mang số tới hỏi. Số nói nhanh hơn lời.

Mlearning theo ngành: kiến thức đúng lúc ăn tiền

Mỗi ngành có một khoảnh khắc vàng để nhét bài học vào, và Mlearning thắng ở chính các khoảnh khắc đó. Chuỗi bán lẻ đẩy bài quy trình khuyến mãi tới điện thoại nhân viên trước giờ mở cửa 30 phút. Nhà máy đưa bảng kiểm an toàn thành bài 3 phút quét mã ngay tại máy. Đội bán hàng ôn kịch bản xử lý từ chối trong 5 phút chờ gặp khách. Trung tâm đào tạo cho học viên đi làm học rải buổi tối, mỗi tối 1 bài, kèm nhắc học đúng 21 giờ là khung giờ họ rảnh thật.

Điểm chung của các ca thắng: bài học đứng ngay cạnh việc thật, cách nhau không quá 1 giờ đồng hồ. Đào tạo kiểu dồn 2 ngày hội trường mỗi quý vẫn có chỗ của nó, nhưng phần kiến thức dùng hằng ngày thì để nó sống trong túi nhân viên. Gần việc là thắng.

Câu hỏi thường gặp

Mlearning có thay được eLearning trên máy tính không?

Không thay, mà chia việc: kiến thức ngắn cần đúng lúc về di động, nội dung sâu cần tập trung dài về máy tính. Hệ tốt là hệ cho người học đi qua lại giữa hai bên mà tiến độ liền mạch.

Làm ứng dụng riêng hay chạy trên web di động?

Bắt đầu bằng web di động chuẩn chỉnh gần như luôn khôn hơn: không tốn vài trăm triệu đồng xây ứng dụng, không phải qua kiểm duyệt chợ ứng dụng, sửa một nơi chạy mọi máy. Chỉ tính ứng dụng riêng khi cần thông báo đẩy dày đặc hoặc tính năng offline rất sâu.

Bài học nên dài bao nhiêu phút?

Khung 3 tới 7 phút cho một bài là vùng an toàn theo cả nghiên cứu lẫn số vận hành tụi em thấy. Quá 10 phút trên di động là tỷ lệ bỏ giữa chừng tăng rõ. Ngắn mà chắc.

Chi phí triển khai Mlearning cỡ nào?

Chạy trên nền web với hệ elearning có sẵn thì phần lớn chi phí nằm ở sản xuất lại nội dung cho di động. Xây hệ thống riêng theo yêu cầu thì tùy độ sâu tính năng, tụi em báo giá theo phạm vi cụ thể sau khi nghe bài toán, không có giá chung chung.

Chốt: làm Mlearning là làm cho hoàn cảnh, không phải cho màn hình

Thu nhỏ giao diện thì ai cũng làm được, thiết kế cho cảnh người học đứng trên xe buýt với 1 vạch sóng mới là phần khó, và toàn bộ giá trị nằm ở phần khó đó. Bài ngắn một ý, chạm không trượt, offline không mất bài, tiến độ theo người: 4 thứ đó làm tử tế là hệ của anh chị đã hơn đa số hệ đang chạy ngoài kia.

MONA làm mảng này bằng cả hai vai: vận hành học viện trực tuyến của chính mình và xây hệ thống edutech, LMS cho doanh nghiệp, nền tảng bán khóa học cho khách từ 2016 với hơn 14.000 dự án đủ ngành. Anh chị gọi 1900 636 648, kể người học của mình là ai và họ rảnh lúc nào trong ngày, tụi em phác luôn trong buổi tư vấn: phần nào của chương trình nên đưa xuống điện thoại, phần nào giữ trên máy tính, và con số thí điểm 30 người tốn bao nhiêu để anh chị thử trước khi cam kết lớn. Học phải tới được túi người học. Còn lại là chuyện của tụi em.