Bài 4 — Thư mục .claude: bộ nhớ, luật lệ và đồ nghề mà 90% người dùng chưa mở tới

Học xong bài này, anh chị hiểu cách Claude Code tổ chức “bộ não” của nó qua thư mục .claude, biết ba tầng lời dặn (toàn máy, theo dự án, theo công ty) chồng lên nhau ra sao, biết lệnh /init một phát ra CLAUDE.md, và nắm bộ luật viết CLAUDE.md cho khôn. Nội dung bài này, nói thẳng, đa số người đang dùng Claude Code ngoài kia chưa nắm.

Thư mục ẩn tên .claude

Trong giới lập trình có một quy ước: thư mục nào có dấu chấm đứng trước tên (kiểu .claude) là thư mục ẩn, trình quản lý file không hiện ra cho đỡ rối mắt. Claude Code cất toàn bộ đồ nghề nâng cao của nó trong một thư mục như vậy, đặt ngay trong thư mục dự án của anh chị.

Một thư mục .claude “đồ đầy đủ” trông như vầy:

• settings.json: cấu hình quyền hạn + hooks (hooks là kịch bản tự chạy trước hoặc sau mỗi thao tác của máy, ví dụ reo一 tiếng chuông khi máy làm xong việc; có bài riêng nói sau).
• settings.local.json: bản cấu hình chỉ nằm trên máy mình. Chữ “local” trong tên file nghĩa là thứ đó không bị đẩy lên kho code chung (GitHub), dành cho thứ nhạy cảm như khoá truy cập.
• rules/: thư mục chứa các file luật, tách nhỏ từ CLAUDE.md.
• agents/: nơi định nghĩa các “nhân viên con” (bài 9).
• skills/: nơi chứa các “nghề” dạy cho máy (bài 7).

Anh chị không cần dựng đủ bộ ngay. Chính người dạy gốc của khoá nguồn cũng thú thật: bình thường ổng chỉ xài CLAUDE.md, thêm skills và agents khi cần. Cái cần hôm nay là biết các nút bấm này tồn tại, để lúc gặp việc thì biết mở đúng ngăn.

Tách CLAUDE.md thành các file luật

Khi dự án lớn dần, file CLAUDE.md phình ra: luật thiết kế, luật bảo mật, quy trình làm việc, quy ước đặt tên… nhét chung một file vài nghìn chữ vừa khó quản vừa khó thấy chỗ thừa. Thư mục rules/ sinh ra để tách nó: mỗi mảng một file luật riêng (ví dụ design-rules.md, workflow.md, security.md).

Cái hay là anh chị không phải tự tách bằng tay. Cứ nói với máy: “tách CLAUDE.md của dự án này thành các file luật theo đúng chuẩn rules của Claude Code”. Nó tự đọc, tự chia, tự xếp vào thư mục. Tách xong, sau này muốn sửa luật thiết kế thì đụng đúng một file, không sợ táy máy làm hỏng luật bảo mật nằm cạnh. Làm việc nhóm cũng dễ: giao cho designer quyền sửa file luật thiết kế, còn quy trình tổng thì trưởng nhóm giữ.

Ba tầng lời dặn chồng lên nhau

Đây là điểm nhiều người ngộ nhận: CLAUDE.md không chỉ có một. Có ba tầng, máy đọc cả ba mỗi khi mở phiên:

1. Tầng cá nhân, toàn máy: nằm ở thư mục nhà của anh chị (~/.claude/CLAUDE.md). Lời dặn ở đây áp cho MỌI dự án trên máy. Hợp cho khẩu vị cá nhân: xưng hô kiểu gì, ngôn ngữ gì, những điều cấm tuyệt đối.
2. Tầng dự án: file CLAUDE.md trong thư mục dự án (bài 2 đã học). Áp riêng cho dự án đó.
3. Tầng công ty: dành cho giấy phép doanh nghiệp, quản trị viên đặt luật cho cả tổ chức. Đa số anh chị chưa cần đụng.

Cách các công ty đang tổ chức: sếp giữ tầng cao đặt luật chung (“không được xoá các file này”, “xưng hô với nhân sự thế này”), từng nhân viên tự chỉnh tầng dự án của phần việc mình. Nghe quen không? Nó y hệt cách một công ty vận hành bằng nội quy chung + mô tả công việc riêng từng phòng. Ở MONA tụi em dùng đúng mô hình này cho các dự án phần mềm chạy hằng ngày.

/init: một lệnh ra ngay CLAUDE.md

Nhảy vào một thư mục dự án có sẵn mà chưa có CLAUDE.md? Gõ /init. Máy tự đọc lướt toàn bộ thư mục, hiểu dự án làm gì, rồi tự viết một bản CLAUDE.md tóm tắt: dự án này là gì, kiến trúc ra sao, triển khai kiểu gì, quy ước gì cần nhớ.

Vì sao đáng làm, trong khi máy “đằng nào cũng đọc được file”? Vì tiền và chất lượng. Không có bản tóm tắt, mỗi phiên mới máy phải mò đọc lại cả đống file để hiểu bối cảnh: tốn token (tức tốn tiền), và câu lệnh càng dài thì chất lượng trả lời trung bình càng giảm. Đó là đặc tính thống kê của các model AI. CLAUDE.md vì vậy có vai trò thứ hai ngoài “chỉnh hướng con tàu” của bài 2: nó là bản nén bối cảnh, giúp mỗi phiên khởi động nhẹ, rẻ và khôn hơn.

Luật viết CLAUDE.md: nên và đừng

Đúc kết từ người dùng nặng đô, cộng kinh nghiệm tụi em xài hằng ngày:

Nên:

• Chạy /init đầu tiên ở mọi thư mục mới.
• Viết kiểu gạch đầu dòng, tiêu đề ngắn, nén thông tin. Muốn soạn bằng giọng nói thì cứ xả tràng dài rồi bảo máy “nén lại thành bản luật mật độ thông tin cao”.
• Điều quan trọng để lên đầu file. Model AI (và cả người) nhớ kỹ phần đầu, nhớ khá phần cuối, lơ mơ khúc giữa. Lệnh cấm sống còn kiểu “tuyệt đối không xoá file X” phải nằm ngay dòng đầu.
• Máy sai cùng một lỗi tới lần thứ hai, thứ ba? Nói luôn: “ghi vào CLAUDE.md để lần sau mở phiên mới đừng sai nữa.” Đây là cách file này lớn lên đúng nghĩa: mỗi vết vấp thành một dòng luật.
• Coi nó như code sống: định kỳ dọn, xoá dòng hết giá trị. Để lâu không dọn nó sẽ tự phình.

Đừng:

• Đừng đổ nguyên tài liệu hướng dẫn API, nguyên cẩm nang phong cách vào. 10.000 token bị nạp lại mỗi lần mở phiên: chậm, đắt, và làm máy ngu đi. Cần API nào thì bảo máy lọc lấy đúng phần dùng tới.
• Đừng viết luật mây gió: “hãy thông minh”, “đừng sai sót”. Máy không làm gì được với mấy câu đó, y như nhân viên không làm gì được với chỉ đạo “em cố gắng tốt lên nhé”.
• Đừng vượt quá cỡ 200-500 dòng. Dài hơn nghĩa là anh chị đang nhồi, quay lại tách rules.

Memory: sổ tay riêng của máy

Ngoài ba tầng CLAUDE.md còn một file nữa được nạp vào đầu mỗi phiên: memory, sổ ghi nhớ tự động. Anh chị nói “nhớ nè, em trai tao tên George”, máy ghi vào sổ; phiên sau, máy khác hỏi “em tao tên gì” là nó trả lời được liền. Khác biệt với CLAUDE.md: memory là ghi chú máy tự viết cho nó, còn CLAUDE.md là bộ luật anh chị viết cho máy. Việc quan trọng thì đưa vào CLAUDE.md cho chắc, đừng phó thác cho sổ tay của máy.

Tự tay làm trước khi qua bài 5

1. Mở một thư mục dự án bất kỳ (hoặc thư mục web bài 2), gõ /init, đọc bản CLAUDE.md máy tự viết và sửa lại theo ý mình.
2. Dặn máy một điều cấm quan trọng, yêu cầu đặt lên dòng đầu file.
3. Nhờ máy tách CLAUDE.md thành 2-3 file luật trong rules/.
4. Thử tính năng nhớ: dặn máy một thông tin cá nhân, tắt phiên, mở phiên mới hỏi lại.

Bài 5 học thứ quyết định độ an toàn khi cho máy đụng vào đồ thật: bốn chế độ quyền hạn, trong đó có chế độ “bỏ qua hỏi quyền” đầy tai tiếng, và plan mode, chế độ lập kế hoạch mà dân xây hệ thống phức tạp coi là vũ khí chính.