29 November, 2022 Tin tức

Đổi mới phương pháp dạy học truyền thống ở các cơ sở giáo dục

Sự phát triển thần tốc của công nghệ thông tin đã kéo theo sự đổi mới trong phương pháp dạy học. Tuy nhiên chúng ta cũng không thể phủ nhận hiệu quả mà các phương pháp dạy học truyền thống đem lại. Những phương pháp dạy học truyền thống là phương pháp nền tảng, cực kỳ quan trọng trong dạy học. Trong bài viết này, hãy cùng Mona Media tìm hiểu thông tin liên quan tới phương pháp dạy học truyền thống, đổi mới phương pháp này ở các cơ sở giáo dục.

Dạy học truyền thống là gì?

Dạy học truyền thống là gì?

Dạy học truyền thống là những các thức, phương pháp dạy học quen thuộc, đã có từ rất lâu. Phương pháp dạy học truyền thông bao gồm ba nhóm:

  • Nhóm phương pháp dùng lời: thuyết trình, vấn đáp…
  • Phương pháp trực quan: minh hoạ, quan sát…
  • Nhóm phương pháp thực hành: thực hành thí nghiệm, luyện tập…

Hiểu đơn giản thì phương pháp dạy học này lấy giáo viên làm trung tâm. Giáo viên là người trực tiếp giảng giải kiến thức cho học sinh. Về phía học sinh thì chỉ cần tập trung lắng nghe, ghi chép rồi học thuộc lại toàn bộ kiến thức.

Đây là phương pháp đã được thực hiện từ rất lâu, đem lại nhiều hiệu quả tích cực cho việc giảng dạy. Phương pháp này đặc biệt coi trọng việc truyền tải kiến thức nên nội dung bài dạy sẽ có tính hệ thống và logic cao. Từ đó, người dạy truyền được nhiều kiến thức tới cho người học. Bên cạnh đó, vào cuối mỗi học phần sẽ có một bài kiểm tra miệng hoặc kiểm tra viết nhằm kiểm tra lại khả năng ghi nhớ kiến thức của người học.

Một số phương pháp dạy học truyền thống hiện nay

Nhóm diễn giảng

  • Phương pháp đầu tiên trong nhóm diễn giảng đó là thông báo – tái hiện. Nó thể hiện được sự thông báo từ giáo viên và khả năng lĩnh hội kiến thức từ học sinh. Thông báo – tái hiện chỉ cho phép người học học ở mức độ tái hiện nên mang tính chất thụ động cao.
  • Thứ hai là thuyết trình nêu vấn đề. Với phương pháp này, giáo viên sẽ trình bày kiến thức một cách logic dưới dạng nêu ra các vấn đề gợi mở. Điều này đã định hướng vấn đề cho học sinh cũng như việc trình bày của giáo viên. Phương pháp thuyết trình nêu vấn đề giúp kích thích, tăng khả năng tư duy một cách tốt nhất cho học sinh.
  • Thứ ba phải kể đến phương pháp đàm thoại. Phương pháp này thường xuyên được sử dụng trong cách thức dạy học truyền thống. Theo đó, giáo viên đặt ra các câu hỏi để học sinh trả lời. Học sinh có thể trao đổi với giáo viên hoặc tranh luận với nhau để tiếp thu kiến thức một cách nhanh chóng.
  • Cuối cùng trong nhóm diễn giảng là phương pháp làm việc với sách giáo khoa, tài liệu tham khảo. Việc học tập với sách giáo khoa cùng tài liệu tham khảo giúp học sinh nắm vững kiến thức, thông qua sách vở hình thành nên kỹ năng.

Nhóm trực quan

Nhóm trực quan

Phương pháp trực quan là việc giáo viên sử dụng các phương tiện trực quan, kỹ thuật để củng cố lại kiến thức cho học sinh. Cách dạy này được thể hiện dưới hai hình thức: trình bày và minh họa.

  • Hình thức minh họa: đây được hiểu là việc trưng bày các đồ dùng trực quan có tính chất minh họa như bản đồ, bức tranh, hình vẽ trên bảng,…
  • Trình bày là lựa chọn mô hình đại diện cho hiện thực khách quan và được lựa chọn cẩn thận về mặt sư phạm, có thể là các thiết bị kỹ thuật, video,… Đây được xem là cơ sở cho quá trình nhận thức của học sinh, là cầu nối giữa lý thuyết và thực tiễn.

Nhóm thực hành

Trong số các phương pháp dạy học truyền thống thì đây là phương pháp có tính chủ động nhiều nhất. Thông qua các hoạt động thực hành, giáo viên giúp học sinh khám phá, vận dụng tri thức mới để củng cố, rèn luyện kỹ năng của mình. Nhóm thực hành bao gồm phương pháp ôn luyện, làm việc trong phòng thí nghiệm.

Ưu/Nhược điểm của phương pháp dạy học truyền thống

Ưu điểm

  • Phương pháp dạy học truyền thống giúp cho công tác dạy học thống nhất, đại trà.
  • Đối với các môn học và kỹ năng sẽ được dạy theo một trình tự cụ thể, chặt chẽ.
  • Việc đánh giá của giáo viên cũng đơn giản hơn rất nhiều.
  • Việc đánh giá của các cơ sở giáo dục, hội đồng trường học cũng được thực hiện một cách dễ dàng.

Nhược điểm

  • Vì phương pháp này giáo viên nắm quyền chủ động nên chương trình giảng dạy sẽ không được linh hoạt.
  • Mặc dù phương pháp dạy truyền thống có ưu điểm là tính thống nhất, tuy nhiên tính thống nhất ở đây là hệ thống chậm thay đổi, nó ít khi bắt kịp nhu cầu của học sinh.
  • Giảng dạy truyền thống chỉ tập trung vào việc ghi nhớ, ít khi quan tâm tới việc hình thành kỹ năng tư duy cho học sinh ở cấp độ cao hơn. Vì thế, nó là trở ngại lớn đối với những học sinh gặp khó khăn trong việc ghi nhớ kiến thức.
  • Giáo án dạy học của phương pháp truyền thống sẽ được thiết kế theo dạng đường thẳng từ trên xuống. Với đặc điểm hàn lâm của kiến thức nên phần nội dung giảng dạy sẽ mang tính hệ thống, logic cao. Việc quá đề cao người dạy cũng khiến cho học sinh bị thụ động, giờ học trở nên đơn điệu, buồn tẻ.
  • Đa phần kiến thức là lý luận, ít chú trọng tới kỹ năng thực hành, sáng tạo của học sinh nên những kỹ năng ứng dụng vào trong đời sống cũng bị hạn chế.

Đổi mới phương pháp dạy học truyền thống ở các cơ sở giáo dục

Đổi mới không đồng nghĩa với việc chúng ta loại bỏ hoàn toàn các phương pháp truyền thống. Thay vào đó, ta bắt đầu việc cải tiến để hạn chế nhược điểm, nâng cao hiệu quả của chúng.

Cải tiến các phương pháp dạy học truyền thống

Điều đầu tiên mà người giáo viên cần làm chính là nắm vững yêu cầu, sử dụng thành thạo kỹ thuật để chuẩn bị, tiến hành bài giảng trên lớp. Kỹ thuật ở đây có thể là các mở bài, việc trình bày, giải thích, đặt câu hỏi và xử lý câu trả lời trong suốt quá trình giảng dạy. Cần chú trọng đến việc phát huy tính tích cực, sáng tạo của học sinh.

Kết hợp đa dạng các phương pháp dạy học

Kết hợp đa dạng các phương pháp dạy học

Đây là phương hướng quan trọng, giúp cho các giáo viên phát huy tính tích cực, nâng cao chất lượng dạy học của mình. Cần kết hợp giữa việc dạy học toàn lớp, dạy nhóm, nhóm đôi hoặc dạy học cá thể vì mỗi hình thức này đều có chức năng riêng.

Bên cạnh đó cũng cần khắc phục tình trạng thể hiện “cái tôi ” bản thân của việc dạy học toàn lớp, lạm dụng các phương pháp thuyết trình, thay vào đó nên đẩy mạnh kỹ năng làm việc nhóm cho học sinh. Mặc dù vậy nhưng hình thức làm việc nhóm cũng rất đa dạng. Nó không chỉ dừng lại ở việc giải quyết các nhiệm vụ học tập nhỏ, xen kẽ trong các bài thuyết trình mà còn chiếm một, nhiều tiết học.

Vận dụng dạy học giải quyết vấn đề

Phương pháp dạy học giải quyết vấn đề là việc dạy học nhằm phát triển khả năng nhận biết, giải quyết vấn đề cũng như phát triển năng lực tư duy. Với việc đổi mới này, học sinh sẽ được đặt ra một tình huống chứa dựng các mâu thuẫn về mặt nhận thức. Khi giải quyết được vấn đề, học sinh sẽ lĩnh hội kiến thức, kỹ năng cùng các phương pháp nhận thức.

Đây cũng là một cách để phát huy sự nhận thức tích cực của học sinh, nó có thể áp dụng vào nhiều hình thức dạy học, dựa trên mức độ tự lực của học sinh. Những tình huống có vấn đề ở đây có thể là tình huống gắn với thực tiễn, tình huống khoa học chuyên môn.

Dù vậy nhưng nếu chỉ chú trọng vào việc giải quyết vấn đề nhận thức của khoa học chuyên môn thì học sinh sẽ không được chuẩn bị tốt để giải quyết tình huống thực tiễn. Ngoài việc dạy học giải quyết vấn đề thì các lý luận dạy học cũng cần được xây dựng dựa theo tình huống.

Vận dụng dạy học theo tình huống

Vận dụng dạy học theo tình huống

Điều này có nghĩa là dạy học được tổ chức theo chủ đề phức hợp, nó gắn với các tình huống thực tiễn thường gặp trong công việc, cuộc sống. Đây là con đường quan trọng, có tác dụng gắn việc đào tạo trong nhà trường đến gần hơn với thực tiễn đời sống. Ngoài ra nó còn khắc phục tình trạng giáo dục hàn lâm, đang xa rời thực tiễn của nhà trường hiện nay.

Tăng cường sử dụng phương tiện dạy học và CNTT hợp lý hỗ trợ dạy học

Phương tiện dạy học đóng một vai trò cực kỳ quan trọng trong đổi mới phương pháp dạy học, nó tăng cường tính trực quan, thực hành và thí nghiệm trong giảng dạy. Sử dụng phương tiện dạy học cần phải phù hợp với mối quan hệ giữa phương tiện và phương pháp dạy học. Các cơ sở giáo dục không chỉ sử dụng đa phương tiện mà còn cần tăng cường sử dụng phần mềm hỗ trợ dạy học trực tuyến.

Sử dụng các kỹ thuật dạy học phát huy tính tích cực và sáng tạo

Về bản chất, kỹ thuật dạy học chính là cách thức hành động của giáo viên, học sinh trong các tình huống hành động nhỏ để thực hiện, điều khiển toàn bộ quá trình dạy học.

Bài viết này của Mona Media đã cung cấp cho mọi người những thông tin về việc đổi mới phương pháp dạy học truyền thống tại các cơ sở giáo dục. Hi vọng rằng nó có thể giúp ích cho nhà trường và nâng cao chất lượng dạy học.